د کمیسیون قانون

داساسي قانون پرتطبیق دڅارنې دخپلواك كمېسيـون قانون

لومړی فصل

عمومي حكمونه

مبني

لومړۍ ماده:

دغه قانون دافغانستان داساسي قانون ديوسلو اووه پنځوسمې مادې
دحكم پربنسټ، داساسي قانون
پر تطبیق د څارنې دخپلواك كمېسيون په تشكيل، واكونو،
دندواو د فعاليت په ډول پورې د اړوندو چارو د تنظیمولوپه منظور
وضع شوى دی.

خپلواکي

دوه يمه ماده:

داساسي قانون پرتطبیق دڅارنې خپلواك كمېسيون دافغانستان داسلامي جمهوريت په چوكاټ كې تشكيل او په خپلو فعاليتونو كې دبشپړې خپلواكۍ څخه برخمن دى.

اختصاری نوم

درېيمه ماده:

داساسي قانون پرتطبیق دڅارنې خپلواك كمېسيون له دي وروسته په دې قانون كې دكمېسيون په نامه يادېږي.

 

 

دوه يم فصل

دکمېسیون تشکیل

دکمېسیون تشکیل

څلورمه ماده:

(۱) كمېسيون درئيس په ګډون داووه تنــوغړو نارينه او ښځوڅخه جوړ شــوى چې دجمهوررئيس له خــوا د ولسي جرګې څخه د باور درايو په اخيستلوسره دڅلورو كالو مودې لپاره ټاكل كېږي.

(۲) كمېسيون د مـرستيال او منشي لـرونكی دی چې دپټو ټاكنو له لارې د هغه دغــړود رايو په اكثريت سره ټاكل كېږي. رئیس د څلور کلونو، مرستیال او منشي هر یو دیوه کال مودې لپاره ټاکل كېږي.

مرستيال او منشي د راتلونكو كلونو لپاره هم كانديدای شي.

(۳) مرستيال اومنشي دغړو د رايوپه اكثريت سره په لاندينيوحالاتو كې له خپلو دندو څخۀ ګوښه كېږي:

1- ددندو په ترسره كولو كې داستعداد او توان نشتوالی.

۲- په خپـل وخت سره دنـدونه ترسره كول.

(۴) درئيس، مرستيال او منشي د دندو او واكونو حدود دكمېسیون دداخلي دندو په اصولو كې مشخصېږي.

د غړیتوب شرایط

پنځمه ماده:

دكمېسيون غړى دلاندينيوشرطونولرونكی وي:

1- د افغانستان تابعیت لرل. *

2- دماستري په كـــــــچه يا دهغه معادل په حقــــــوقي اوفقهي علــــــــومـــو كې دلوړو زده كړو لرل.

3- په حقوقي او فقهي مسايلو كې

۴- دنيك شهرت لرل.

۵- دپنځه دېرش كالو عمر بشپړول.

۶- په جناياتو نه محكومېدل او له مدني حقوقو څخه نه بې برخې كېدل.

۷- د دندې ترسره كولو په موده كې دګوندونو يا سياسي سازمانونودغړيتوب نه لرل.

دغړيتوب دله لاسه ورکولوحالتونه

شپږمه ماده:

دكمېسيون غړی په لاندينيو حالا تو كي خپل غړيتوب له لاسه وركوې:

 

 

* دسترې محکمې عالي شوري د ۲۵/4/1388  نېټې د (۵) ګڼې قضائي قرار پربنسټ د (۵) مادې (۱) جزء چې داسې مشعر دی:

("یواځې" د افغانستان تابعیت لرل) د اساسي قانون پرخلاف تشخیص کړی دی.

 

۱- دصعب العلاج او دوامدارې ناروغې چى د دندې د ترسره كولو خنډ شي اويا دمدني حقوقو د له لاسه وركولو په حالاتو كې.

۲- ليكلـې استعفاء او دجمهور  رئيس له خوا دهغه منل.

۳- په كمېسيون كې دغړيتوب په وخت كي په نورو دندو بوختېدل(دلوړو زده كړوپه مؤسسوكې تدریس له دې امر څخه مستثني دی) .

۴- ددې قانون په پنځمه ماده كې له درج شووشرطونو څخه ديوه شرط په نقضولو سره.

۵- د داخلي دندو له اصولو سره سم درسمي موقف څخه د ناوړه ګـټه اخيستنې، خپلې دندې ته دنه پابندۍ او ددندو په ترسره كولو كې دپرله پسې تعلل په صورت كې.

د غړیتوب د سلبېدو وړاندیز

اوومه ماده: *

....................................

* د سترې محکمې عالي شوري اوومه ماده چې داسې مشعره ده:

(ددې قانون په شپږمه ماده کې د (۳،  ۴ او ۵) اجزاو سره سم د غړیتوب سلبېدل لږ تر لږه دکمېسیون د پنځو غړو په وړاندیز مطرح کېږي.

د نوموړي وړاندیز منل د غړو په اکثریت رایو د ولسي جرګې له واکونو څخه دي.

جمهور رئیس،  نوی غړی داستعفاء له نېټې څخه د یوې میاشتې په مودې کې ددغه قانون د حکمونو سره سم ټاکي)                                                        

د اساسي قانون پرخلاف تشخیص کړې ده

دریم فصل

دکمیسیون دندی او واکونه

دندې او واکونه

اتمه ماده:

كمېسيون، په اساسي قانون كې ددرج شوو حكمونو له تطبيق څخه د ښې څارنې په منظور د لاندنیودندواو واكونو لرونكى دى:

1-.............................*

2- دجمهور رئيس، ملي شوري، قضائيه قوې، حكومت او نورو دولتي او غير دولتي ادارو، مؤسسو اوسازمانونو له خوا داساسي قانون له تطبيق او رعايتولو څخه څارنه.

۳- جمهوررئيس او ملى شوري ته د اساسي قانون څخه د راپيدا  شوو مسئلو په هكله دحقوقي مشورو وركول.

۴-……………………..*

 

* د سترې محکمې عالي شوري د (۸) مادې (۱) جزء چې داسې مشعر دی:

( د جمهور رئیس،  سترې محکمې او حکومت په غوښتنه د اساسي قانون د حکمونو تفسیرول)

د اساسي قانون پرخلاف تشخیص کړی دی.

* د سترې محکمې عالي شوري د (۸) مادې (4) جزء چې داسې مشعر دي:

( له اساسي قانون سره د تناقضاتو د پیداکولو په موخه د نافذه قوانینو کتنه اود هغو د لري کولو لپاره د تدبیرونو د نیولو په موخه،  جمهور رئیس اوملي شوري ته د هغو وړاندې کول) داساسي قانون پرخلاف تشخیص کړی دی.

۵- په هغو حالاتو كي چى اساسى قانون حكم وكړی، دقانون جوړوني  دچارود پر مختيا په موخه دتدبيرونو دنيولو په برخه كې جمهوررئيس او ملي شوري ته دځانګړي وړانديز وړاندي كول.

6- په اساسي قانون كې ددرج شوو حكمونو څخه د مخالفت يا سر غړونې په صورت كې، جمهور رئيس ته درپوټ وړاندې كول.

۷- داړندو لايحو او كړنلارو تصويبول.

د احالي واک

نهمه ماده:

لاندې عالي مقامات دحقوقي نظر دوړاندي كولو په موخه داساسۍ قانون څخه درا پيدا شويو مسئلو داحالي د واك لرونكي دي:

۱- جمهور رئيس.

۲- دملي شورى دواړه جرګې.

۳- ستره محكمه.

۴- دبشردحقوقو خپلواك كمېسيون، دټاكنو خپلواك كمېسيون، داداري اصلاحاتو اوملكي خدمتونو خپلواك كمېسيون.

 

څلورم فصل

دغونډو د داېرولو ډول

د کمېسیون غونډې

لسمه ماده:

(1) دکمېسیون دغونډو نصاب
دپنځو تنو غړو په حضور سره بشپړيږي.

(2) په غونډو كي پريكړې
دحاضرو غړو د رايوپه اكثريت سره نيول كيږي.

د رايو د مساوي كېدو په صورت كې هغه لوری چې د غونډې رئيس ورته رايه وركوي، اكثريت ګڼل كيږي.

(۳)  دكمېسيون عادي غونډې په اونۍ كې يوځل جوړېږي.

(۴) فوق العاده غونډې دجمهوررئيس، ملي شوري دكمېسيون د رئيس په پريكړه يا د كمېسيون ددرې تنو غړو په غوښتنه دايرېږی.

 

پنځم فصل

متفرقه حكمونه

له عدلي تعقیب څخه مصؤنیت

يوولسمه ماده:

(۱) ..........................*

(۲) دكمېسيون غړي ددې دقانون په شپږمه ماده كې ددرج شوو حالاتو پرته د دندې ددورې تر پايه له دندو څخه نه ګوښه كېږي.

 

غونډو ته رابلل

دوولسمه ماده

کمېسیون کولای شې په خپلو غونډو كې ددولتي اوغير دولتي ادارو مسئولین په طرحه شوومسئلو باندې دبحث لپاره را وبولي.

رابلل شوي په غونډو كې دنظراو مشورې وركولو حق لري.

 

* د سترې محکمې عالي شوري د (11) مادې د
(1) فقره چې داسې مشعر دي:( دکمېسیون غړی د جمهور رئیس د موافقې له اخستلو پرته،  نیول،  توقیف او تر عدلي تعقیب لاندې نیول کیدای نشی. دمشهود جرم حالات له دې امر څخه مستثني دی.) د اساسي قانون پرخلاف تشخیص کړی ده.

 

دارالإنشاء

ديارلسمه ماده:

(1) كمېسيون داداري چارود پرمخ بيولو په منظور ددارالإنشاء لرونكی دى.

ددارالإنشاء په سركې رئيس ځای لري.

دارالإنشاء خـپلې دنـدې دقانون اوهغې كړنلارې سره سم چې دكمېسيون لـه خوا تصويبېږي، ترسره كوي.

(2) رئيس، مامورين او ددارالإنشاء نور كاركوونكي دقانون دحكمونو سره سم استخدامېږي.

(3) دكمېسيون اداري تشكيل او بودجه ددولت دبودجې دبرخې په توګه د كمېسيون له خوا وړانديز او دقانوني پړاوونو له تېرولو او دجمهور رئيس له منظورۍ وروسته دكمېسيون درئيس له خوا تطبیقېږي.

معاش او امتیازات

څوارلسمه ماده:

دكمېسيون غړي ددولتي لوړومقاماتو له ډلې څخه دي اود هغوي معاشونه او امتيازونه دقانون سره سم اجراكيږي.

د کمېسیون د نظر خپرول

پنځلسمه ماده:

..............................*

* د سترې محکمې عالي شوري پنځلسمه ماده چې داسې څرګندوي:( دکمېسیون نظر د قانون د تفسیر په اړه په رسمي جریده کې خپرېږي او د هغوی د کار رپوټ د دولتی خبري رسنیو له لاري عامه پوهاوي ته رسیږی.) د تطبیق وړ نده بللي.

د مهر لرل

شپاړسمه ماده:

كمېسيون دځانګړي مهرلرونكي دی.

انفاذ

اووه لسمه ماده:

 

دغه قانون دتوشېح له نېټې څخه نافذ او په رسمي جريده  كې خپريږي.